Czy znasz dziecko, które godzinami potrafi siedzieć w hiperfokus, a chwilę później ma trudności w koncentracji nad najprostszym zadaniem? Zastanawiasz się, czy ciągłe skoki aktywności, zmienność emocjonalna i sprzeczne symptomy mogą oznaczać współwystępowanie autyzmu i ADHD? Chcesz zrozumieć, jak wyglądają objawy obu zaburzeń i jak wspierać dziecko, u którego podejrzewasz współwystępowanie autyzmu i ADHD u dzieci?
W tym artykule znajdziesz odpowiedzi na te pytania. Dowiesz się, czym jest AuDHD, jak wygląda współwystępowanie ADHD i autyzmu, skąd biorą się trudności oraz jak wygląda terapia wspierająca dziecko.
Czym właściwie jest AuDHD?
AuDHD to termin opisujący współwystępowanie autyzmu i ADHD u dzieci lub dorosłych – czyli współwystępowanie ASD i ADHD w jednym mózgu. Choć nie istnieje jeszcze jako oficjalny system diagnostyczny, coraz więcej specjalistów traktuje AuDHD nie jako dwa oddzielne zaburzenia, ale jako inny wariant neurotypowości, w którym objawy obu zaburzeń przeplatają się i modyfikują nawzajem.
Statystyki, które zmieniają sposób patrzenia na diagnozę
Badania pokazują, że:
- u 40–60% osób z ASD (zaburzenia ze spektrum autyzmu) występują również różne objawy ADHD,
- u 30–50% osób z ADHD pojawiają się cechy spektrum autyzmu.
Dla uproszczenia można przyjąć, że około 50% przypadków to współwystępowanie autyzmu i adhd u dzieci lub dorosłych.
To pokazuje, że diagnoza ADHD lub diagnoza autyzmu często jest niewystarczająca, jeśli nie uwzględnia pełnego obrazu funkcjonowania dziecka.
Trzy fenotypy AuDHD – czyli jak różne może być współwystępowanie ASD i ADHD
Naukowcy opisują trzy podstawowe typy AuDHD, które różnią się dominującymi cechami.
1. ADHD z dominacją ASD (spektrum „z przodu”)
Najbardziej widoczne są:
- sztywność,
- potrzeba schematów,
- trudności w kontaktach społecznych,
- objawy autyzmu związane z powtarzalnością.
Dodatkowe symptomy ADHD ujawniają się tylko w niektórych sytuacjach, np. w szkole.
2. ASD w tle i dominacja ADHD
Najbardziej widoczne są różne objawy ADHD:
- impulsywność,
- chaos,
- szybkie tempo działania,
- zaburzenia koncentracji uwagi.
Dopiero uważna obserwacja pozwala zauważyć cechy spektrum autyzmu, takie jak trudności w kontaktach społecznych czy kłopoty z adaptacją do zmian.
3. Fenotyp mieszany – pełne współwystępowanie ASD i ADHD
To najbardziej wymagający diagnostycznie typ, w którym objawy obu zaburzeń nakładają się i przeplatają.
Dziecko funkcjonuje jak huśtawka: jednego dnia dominuje obraz podobny do ADHD, następnego – objawy autyzmu.
To właśnie te dzieci najczęściej mają opóźnioną diagnozę autyzmu lub diagnoza ADHD bywa niepełna.
Maskowanie w AuDHD – czyli dlaczego diagnoza bywa trudna
Osoby autystyczne i osoby z ADHD często stosują maskowanie, czyli świadome (lub nieświadome) ukrywanie trudności.
W AuDHD maskowanie bywa jeszcze silniejsze, bo społeczne oczekiwania dotyczące zachowania są sprzeczne z naturalnymi potrzebami dziecka.
Maskowanie może prowadzić do:
- przeciążenia sensorycznego,
- meltdownów i shutdownów,
- współistniejące zaburzenia psychiczne, takie jak zaburzenia lękowe lub depresja,
- poczucia, że „coś jest ze mną nie tak”.
Jak wyglądają objawy obu zaburzeń w AuDHD?
Poniżej znajdziesz zestawienie kluczowych obszarów trudności:
TABELA: Objawy autyzmu vs różne objawy ADHD w
| Obszar funkcjonowania | Objawy autyzmu | Różne objawy ADHD | Jak wygląda to w AuDHD? |
|---|---|---|---|
| Uwaga | potrzeba stałości, niechęć do zmian | zaburzenia koncentracji uwagi, przerzutność | hiperfokus przeplatany chaosem |
| Emocje | trudności w rozumieniu emocji | problemy z regulacją emocji | bardzo duża chwiejność emocjonalna |
| Relacje | trudności w kontaktach społecznych | impulsywne reakcje | potrzeba bliskości, ale męczenie relacjami |
| Sensoryka | nadwrażliwość sensoryczna | poszukiwanie bodźców | skrajna zmienność sensoryczna |
| Schematy | silna potrzeba rutyny | impulsywne łamanie schematów | jednoczesna potrzeba schematu i bunt wobec niego |
Skąd biorą się objawy – co mówią badania?
Naukowcy wskazują na:
- genetyczne podłoże autyzmu oraz ADHD,
- możliwe nakładanie się mutacji widocznych w badania genetyczne,
- związek między wynik badania genetycznego a przyczyny zaburzeń u dziecka,
- niejednorodne kryteria spektrum autyzmu i typy adhd, które pokrywają się w praktyce klinicznej.
To wyjaśnia, dlaczego diagnoza spektrum autyzmu i diagnoza ADHD często wymagają dłuższej obserwacji.
Jak wspierać dziecko z AuDHD? Praktyczny przewodnik dla rodziców i specjalistów
1. Struktura i przewidywalność
AuDHD wymaga zewnętrznego stelaża: harmonogramów, powtarzalnych rytuałów, zapowiedzi zmian. Jasna struktura zmniejsza obciążenie poznawcze i pozwala dziecku skupić energię na zadaniu, a nie na odgadywaniu, co wydarzy się za chwilę.
2. Ograniczanie bodźców
Nadwrażliwość sensoryczna przeplata się tu z poszukiwaniem bodźców. Dlatego warto testować: światło, dźwięk, ubrania, zapachy, przestrzeń. Obserwacja zmian w reagowaniu na bodźce pomaga zauważyć wzorce przeciążenia i szybciej reagować, zanim pojawi się meltdown lub shutdown.
3. Komunikaty dopasowane do osób neuroróżnorodnych
Osoby autystyczne i osoby z ADHD gorzej reagują na metafory czy niedopowiedzenia. Najlepiej działają: krótkie, konkretne instrukcje.Jasne komunikaty zmniejszają frustrację i pomagają dziecku poczuć się pewniej, bo dokładnie wie, czego oczekuje dorosły.
4. Wzmacnianie mocnych stron
Terapia i trening umiejętności społecznych powinny akcentować:
- zainteresowania,
- talenty,
- zachowania, które już są zasobem,
- poczucie sprawczości.
5. Terapie wspierające
Dobre efekty przynosi:
- terapia zajęciowa (szczególnie sensoryczna),
- terapia behawioralna,
- terapia wspierająca rozwój interocepcji,
- dobrze prowadzona terapia emocji,
- trening umiejętności społecznych.
Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, na czym polega trening umiejętności społecznych dla dzieci z ADHD i kiedy warto go rozważyć, zajrzyj do wpisu: Trening umiejętności społecznych dla dzieci z ADHD – to warto wiedzieć
Podsumowanie
Na początku zastanawialiśmy się, czym jest współwystępowanie autyzmu i adhd u dzieci, jak rozpoznać objawy obu zaburzeń, dlaczego symptomy bywają sprzeczne oraz w jaki sposób wspierać dziecko, u którego podejrzewasz współwystępowanie ASD i ADHD. Odpowiedź okazała się jasna: AuDHD nie jest zwykłą sumą dwóch diagnoz, ale odmiennym profilem funkcjonowania, który wymaga zrozumienia, struktury, przewidywalności, ograniczania bodźców i wzmacniania mocnych stron dziecka, a także indywidualnie dobranej terapia oraz wsparcia w obszarze emocji i relacji.
Najważniejsze rzeczy, o których warto pamiętać:
- Współwystępowanie autyzmu i adhd u dzieci może przybierać różne formy – nie zawsze objawy są oczywiste.
- Zwracaj uwagę na zmienność – raz mogą dominować objawy autyzmu, innym razem różne objawy ADHD.
- Diagnoza spektrum autyzmu i diagnoza ADHD często wymagają dłuższej obserwacji i rozmów z wieloma specjalistami.
- Struktura i przewidywalność pomagają regulować układ nerwowy – zwłaszcza przy zaburzenia koncentracji uwagi i silnych emocjach.
- Nadwrażliwość sensoryczna zmienia się dynamicznie – jednego dnia dziecko unika bodźców, drugiego ich potrzebuje.
- Komunikaty powinny być krótkie i konkretne -osoby autystyczne i osoby z ADHD nie lubią niedopowiedzeń.
- Warto wspierać mocne strony – osoby autystyczne z AuDHD potrzebują poczucia, że są „w czymś dobre”.
- Terapia, trening umiejętności społecznych i terapia zajęciowa pomagają wyrównać trudności i budować kompetencje.
- Maskowanie może utrudniać diagnozę – dziecko może wyglądać „typowo”, ale kosztuje je to ogrom wysiłku.
- To, jak reagujemy jako dorośli, ma znaczenie – spokój, akceptacja i zrozumienie objawów obu zaburzeń są kluczem do wsparcia.
