ADHD u dziewczynek często pozostaje niezauważone nie dlatego, że objawy są łagodniejsze, ale dlatego, że wyglądają inaczej niż stereotypowy obraz zaburzenia. Zamiast nadruchliwości i zachowań zwracających uwagę częściej pojawia się perfekcjonizm, wycofanie, nadmierna odpowiedzialność albo ciągłe dostosowywanie się do otoczenia. To sprawia, że wiele dziewczynek otrzymuje pomoc później, często dopiero wtedy, gdy pojawiają się trudności emocjonalne, przeciążenie lub poczucie, że dalsze funkcjonowanie w dotychczasowy sposób staje się niemożliwe.
W tym artykule pokazujemy, dlaczego ADHD u dziewczynek tak często pozostaje nierozpoznane i jak objawy mogą ukrywać się pod zachowaniami, które dorośli uznają za pożądane. Przyjrzymy się pięciu obrazom funkcjonowania, które łatwo pomylić z dobrą organizacją, wysoką wrażliwością albo dojrzałością, choć czasem są sposobem radzenia sobie z trudnościami.
Wstęp
Przez wiele lat sposób rozumienia ADHD opierał się przede wszystkim na obserwacji chłopców. To wpłynęło nie tylko na kryteria diagnostyczne i sposób prowadzenia badań, ale również na społeczne wyobrażenie o tym, jak powinno wyglądać dziecko z ADHD.
W powszechnym rozumieniu to nadal często dziecko impulsywne, ruchliwe, przeszkadzające i wyraźnie odstające od grupy.
Dziewczynki dużo rzadziej wpisują się w ten obraz.
Zamiast zwracać uwagę zachowaniem, częściej próbują dostosować się do oczekiwań. Obserwują innych, uczą się ukrywać trudności i wkładają ogromny wysiłek w to, żeby funkcjonować „tak jak trzeba”. Z zewnątrz może to wyglądać bardzo dobrze — pojawiają się dobre oceny, odpowiedzialność, zaangażowanie i brak problemów wychowawczych.
Jednocześnie koszt utrzymania takiego funkcjonowania bywa bardzo wysoki.
Jak mówi Joanna Węglarz:
„Dziewczęta z różnych względów uczone są dopasowywania się, maskowania i ukrywania objawów.”
To zdanie dobrze pokazuje problem, który coraz częściej pojawia się zarówno w gabinetach psychologicznych, jak i w badaniach naukowych. Nie chodzi o to, że dziewczynki mają „inne ADHD”. Często chodzi o to, że ich trudności są mniej widoczne i łatwiej przypisać je charakterowi, wrażliwości albo wysokim wymaganiom wobec siebie.
Dlaczego ADHD u dziewczynek tak często pozostaje niewidoczne?
Jednym z powodów późniejszego rozpoznawania ADHD u dziewczynek jest to, że wiele objawów przez długi czas nie wygląda jak trudności neurorozwojowe.
Dziecko nie przeszkadza na lekcji.
Nie łamie zasad.
Nie zwraca na siebie uwagi.
Wręcz przeciwnie – często jest postrzegane jako bardzo dojrzałe, spokojne albo wyjątkowo zaangażowane.
Tymczasem za takim obrazem może stać ogromny wysiłek wkładany w organizację, kontrolowanie emocji i nieustanne pilnowanie siebie.
Maskowanie nie polega na świadomym udawaniu.
To raczej stopniowo wyuczony sposób funkcjonowania, w którym dziecko obserwuje otoczenie i dostosowuje swoje zachowanie do tego, co jest nagradzane i akceptowane.
U części dziewczynek prowadzi to do perfekcjonizmu.
U części do wycofania.
U części do nadmiernego przejmowania odpowiedzialności.
Każda z tych strategii może przez długi czas wyglądać jak dobra adaptacja.
1. Grzeczna marzycielka – kiedy trudności nie przeszkadzają nikomu poza dzieckiem
To jeden z najczęściej przeoczanych obrazów ADHD. Ta dziewczynka zwykle nie sprawia problemów. Nie przeszkadza na lekcjach, nie wdaje się w konflikty i nie zwraca uwagi zachowaniem. Często siedzi spokojnie, wydaje się zamyślona albo funkcjonuje trochę obok grupy.
Dorośli opisują ją zwykle podobnie.
- Bardzo zdolna.
- Bardzo kreatywna.
- Ale rozkojarzona.
- Niezorganizowana.
- Ciągle o czymś zapomina.
Problem polega na tym, że trudności uwagowe nie zawsze wyglądają jak brak koncentracji widoczny z zewnątrz.
Czasem wyglądają jak ciągłe odpływanie myślami, trudność z rozpoczęciem działania, życie w świecie pomysłów i ogromny problem z przełożeniem ich na codzienne funkcjonowanie. Taka dziewczynka może przez długi czas dobrze sobie radzić. Do momentu, kiedy ilość obowiązków zacznie przekraczać jej możliwości organizacyjne.
2. Perfekcyjna prymuska – kiedy sukces zaczyna ukrywać trudności
Jednym z powodów, dla których ADHD u dziewczynek bywa rozpoznawane później, jest to, że część dzieci bardzo wcześnie uczy się kompensować swoje trudności. Nie robią tego świadomie. Po prostu odkrywają, że jeśli będą bardziej dokładne, bardziej przygotowane i bardziej odpowiedzialne, łatwiej unikną sytuacji, w których ich trudności staną się widoczne.
To właśnie tutaj pojawia się obraz perfekcyjnej uczennicy.
Z zewnątrz wszystko wygląda dobrze. Dziewczynka ma dobre oceny, jest przygotowana, nie zapomina o obowiązkach i nie sprawia problemów. Bardzo często słyszy, że jest sumienna, ambitna i dojrzała.
Problem polega na tym, że otoczenie widzi efekt, ale nie widzi kosztu.
Nie widzi wielokrotnego sprawdzania.
Nie widzi przepisywania notatek.
Nie widzi godzin spędzanych nad zadaniem, które innym zajmuje znacznie mniej czasu.
Nie widzi napięcia pojawiającego się przy każdej pomyłce.
W pewnym momencie sukces przestaje być efektem swobodnego rozwoju.
Staje się strategią przetrwania.
W praktyce klinicznej to właśnie takie dzieci często słyszą najdłużej, że „przecież świetnie sobie radzą”.
3. Mała dorosła – kiedy odpowiedzialność staje się sposobem radzenia sobie
Nie każda dziewczynka z ADHD będzie rozkojarzona albo perfekcyjna.
Część dzieci bardzo szybko zaczyna budować poczucie bezpieczeństwa przez przejmowanie odpowiedzialności.
To dziewczynki, które pamiętają o wszystkich.
Pomagają.
Organizują.
Pilnują.
Dbają o relacje.
Na pierwszy rzut oka wygląda to bardzo dojrzale.
W rzeczywistości czasami jest to sposób na utrzymanie poczucia kontroli.
Jeżeli trudno jest utrzymać porządek we własnym świecie wewnętrznym, przejęcie odpowiedzialności za otoczenie może dawać chwilowe poczucie stabilności.
Problem pojawia się wtedy, gdy dziecko zaczyna funkcjonować głównie dla innych.
Troska przestaje być zasobem.
Zaczyna być obowiązkiem.
Takie dziewczynki często bardzo późno uczą się rozpoznawać własne potrzeby i jeszcze później pozwalają sobie prosić o pomoc.
4. Wrażliwa i „przesadzająca” – kiedy emocje stają się najbardziej widocznym objawem
ADHD bardzo często kojarzy się z impulsywnością, ale nie zawsze oznacza ona widoczną nadruchliwość.
U części dziewczynek największą trudnością staje się regulacja emocji.
Z zewnątrz wygląda to jak nadmierna reakcja.
Silny płacz.
Duże przeżywanie.
Poczucie niesprawiedliwości.
Nagłe przeciążenie.
To zachowania, które bardzo łatwo przypisać charakterowi.
Jednocześnie coraz częściej wiemy, że trudności emocjonalne nie są dodatkiem do ADHD.
Bardzo często są jednym z jego najbardziej obciążających elementów.
Dziewczynka może przez cały dzień kontrolować siebie i dopasowywać się do otoczenia, a po powrocie do domu nie mieć już zasobów, żeby dalej utrzymywać ten wysiłek.
To właśnie dlatego rodzice tak często mówią:
„W szkole nie ma problemu. Wszystko dzieje się dopiero w domu.”
5. Zorganizowana dzięki innym – kiedy dobre funkcjonowanie opiera się na wsparciu z zewnątrz
To jeden z najbardziej mylących obrazów ADHD.
Dziecko wygląda na świetnie zorganizowane.
Ma odrobione lekcje.
Jest przygotowane.
Pamięta o obowiązkach.
Tylko że bardzo często nie robi tego samo.
Ktoś przypomina.
Ktoś pilnuje.
Ktoś planuje.
Rodzina staje się zewnętrznym systemem organizacji. To nie jest błąd. To często naturalny sposób wspierania dziecka. Problem pojawia się wtedy, kiedy wszyscy zaczynają wierzyć, że trudności nie istnieją. Bo istnieją. Po prostu są bardzo dobrze podtrzymywane przez otoczenie.
Jak może wyglądać ADHD u dziewczynek – to, co widzimy i to, czego często nie widać
| To najczęściej widzi otoczenie | Co może stać za tym zachowaniem |
|---|---|
| Spokojna, cicha, często zamyślona dziewczynka | Trudności z utrzymaniem uwagi, częste odpływanie myślami i duży wysiłek wkładany w koncentrację. |
| Świetne oceny i bardzo dobra organizacja | Perfekcjonizm, potrzeba kontroli i przeciążenie związane z utrzymywaniem wysokiego poziomu funkcjonowania. |
| Duża odpowiedzialność i opiekowanie się innymi | Budowanie poczucia bezpieczeństwa przez kontrolowanie otoczenia i skupianie się na potrzebach innych. |
| Silne emocje i duża wrażliwość | Trudności z regulacją emocji i szybkie przeciążanie się codziennymi wymaganiami. |
| Dobre funkcjonowanie przy dużym wsparciu dorosłych | Trudności organizacyjne kompensowane przez przypominanie, planowanie i pomoc ze strony otoczenia. |
Ta tabela nie służy diagnozie. Jej celem jest pokazanie, że podobne zachowania mogą mieć różne przyczyny, dlatego warto patrzeć nie tylko na efekt, ale również na wysiłek i koszt emocjonalny funkcjonowania dziecka.
Co mówi nauka?
Coraz więcej badań pokazuje, że ADHD u dziewczynek było przez lata niedostatecznie rozpoznawane.
W badaniu Mowlem i współpracowników (2019)* wykazano, że dziewczynki z ADHD częściej pozostają nierozpoznane mimo obecnych objawów, a do postawienia diagnozy częściej prowadzą bardziej widoczne trudności zewnętrzne niż u chłopców. Autorzy zwracają uwagę, że może to zwiększać ryzyko późniejszego rozpoznania i opóźnionego dostępu do wsparcia.
Jak wspierać dziewczynkę z ADHD?
Skuteczne wsparcie nie zaczyna się od poprawiania dziecka, lecz od zmiany perspektywy. Warto patrzeć nie tylko na wynik, ale również na drogę, która do niego prowadzi.
Pomocne bywa:
- wzmacnianie sprawczości,
- uczenie odpoczynku,
- normalizowanie błędów,
- wspieranie organizacji bez przejmowania kontroli,
- budowanie poczucia bezpieczeństwa.
Jeżeli chcesz pogłębić temat pracy z dziećmi z ADHD: Kurs: Dziecko z ADHD – jak wspierać i rozumieć
Warto też przeczytać: 5 codziennych nawyków, które pomogą dziecku z ADHD
Co oznacza to w praktyce – kiedy warto zatrzymać się i przyjrzeć szerzej?
Jednym z największych wyzwań w pracy z dziewczynkami z ADHD jest to, że bardzo długo mogą sprawiać wrażenie dzieci, które nie potrzebują wsparcia.
Nie zgłaszają trudności.
Nie proszą o pomoc.
Nie zakłócają funkcjonowania grupy.
Zamiast tego częściej próbują poradzić sobie same.
To właśnie dlatego tak ważne jest patrzenie nie tylko na efekt, ale również na proces.
Dziecko może mieć dobre oceny i jednocześnie codziennie doświadczać ogromnego napięcia.
Może dobrze funkcjonować społecznie, ale po całym dniu nie mieć już zasobów na rozmowę, odpoczynek albo zwykłe codzienne aktywności.
Może wyglądać na świetnie zorganizowane, a jednocześnie nieustannie żyć w poczuciu, że za chwilę coś przeoczy.
To nie oznacza automatycznie ADHD.
Pokazuje jednak, że samo pytanie o wynik bardzo często nie wystarcza.
Znacznie więcej mówi obserwacja tego:
- ile wysiłku kosztuje dziecko codzienność,
- jak reaguje na zmianę,
- czy potrafi odpoczywać,
- czy ma przestrzeń na popełnianie błędów,
- czy funkcjonuje swobodnie, czy głównie przez kontrolę.
W praktyce to właśnie te elementy często stają się początkiem ważnej rozmowy.
Jak wspierać dziewczynkę z ADHD bez dokładania jej kolejnych obowiązków?
Wspieranie dziewczynek z ADHD nie polega na zwiększaniu kontroli ani dokładaniu kolejnych strategii organizacyjnych.
Wiele z tych dzieci już teraz funkcjonuje na bardzo wysokim poziomie samokontroli.
Dlatego pierwszym krokiem nie jest pytanie:
„Jak sprawić, żeby bardziej się starała?”
Dużo bardziej pomocne okazuje się pytanie:
„Co możemy zrobić, żeby nie musiała wkładać aż tyle energii w codzienne funkcjonowanie?”
W praktyce oznacza to budowanie środowiska, które:
- daje przewidywalność,
- pozwala odpoczywać bez poczucia winy,
- nie wzmacnia perfekcjonizmu,
- uczy korzystania ze wsparcia,
- pokazuje, że wartość dziecka nie zależy od wyników.
Ważnym elementem jest również rozmowa o trudnościach w sposób, który nie buduje przekonania, że z dzieckiem „jest coś nie tak”.
Celem nie jest znalezienie etykiety.
Celem jest lepsze rozumienie potrzeb.
Jeżeli chcesz pogłębić temat pracy z dziećmi z ADHD i lepiej rozumieć mniej oczywiste obrazy funkcjonowania:
Kurs: Dziecko z ADHD – jak wspierać i rozumieć
Uzupełniająco warto przeczytać także:
5 codziennych nawyków, które pomogą dziecku z ADHD
Dziewczynka z ADHD – zobacz odcinek
FAQ – najczęstsze pytania
Czy dziewczynki mają inne ADHD niż chłopcy?
Nie. Mechanizmy związane z ADHD pozostają takie same, ale sposób ich widoczności bywa inny. Dziewczynki częściej maskują trudności i próbują dopasować się do otoczenia, dlatego objawy łatwiej przeoczyć.
Czy dobre oceny wykluczają ADHD?
Nie. Wynik nie pokazuje kosztu emocjonalnego i poznawczego. Część dzieci osiąga bardzo dobre rezultaty dzięki ogromnemu wysiłkowi, który pozostaje niewidoczny dla otoczenia.
Czy perfekcjonizm może mieć związek z ADHD?
Tak. U części dziewczynek perfekcjonizm staje się strategią radzenia sobie z trudnościami organizacyjnymi, zapominaniem albo lękiem przed popełnieniem błędu.
Czy późna diagnoza ma znaczenie?
Tak. Im później dziecko otrzyma wsparcie, tym większe ryzyko przeciążenia, obniżenia samooceny i pojawienia się dodatkowych trudności emocjonalnych.
Podsumowanie
Rozpoczęliśmy ten artykuł od pokazania, że ADHD u dziewczynek bardzo często nie wygląda tak, jak przywykliśmy o nim myśleć. Zamiast zachowań, które zwracają uwagę otoczenia, częściej pojawia się dopasowanie, kontrola i ogromny wysiłek wkładany w codzienne funkcjonowanie.
Przyjrzeliśmy się pięciu obrazom ADHD, które łatwo pomylić z dobrą organizacją, wysoką wrażliwością albo dojrzałością. Każdy z nich pokazuje coś bardzo ważnego – dobre funkcjonowanie nie zawsze oznacza brak trudności.
Najważniejsze rzeczy, o których warto pamiętać:
- ADHD u dziewczynek często pozostaje niewidoczne,
- dobre wyniki nie pokazują kosztu emocjonalnego,
- perfekcjonizm może być sposobem radzenia sobie,
- warto patrzeć na wysiłek, a nie tylko efekt,
- wcześniejsze zauważenie trudności daje większą szansę na skuteczne wsparcie.
Autorka artykułu
Joanna Węglarz – psycholożka, trenerka i specjalistka pracująca z dziećmi oraz rodzinami w obszarze neuroróżnorodności, trudności rozwojowych i wsparcia emocjonalnego. Od lat zajmuje się tematyką ADHD, spektrum autyzmu oraz praktycznym wspieraniem dzieci w środowisku domowym i edukacyjnym. Prowadzi szkolenia dla psychologów, pedagogów, koncentrując się na przekładaniu aktualnej wiedzy psychologicznej na konkretne rozwiązania możliwe do zastosowania w codziennej pracy z dziećmi i młodzieżą. W swojej pracy szczególną uwagę zwraca na rozumienie zachowania dziecka przez pryzmat mechanizmów rozwojowych i indywidualnych potrzeb, a nie wyłącznie objawów czy trudności.
——–
Źródło badania: https://link.springer.com/article/10.1007/s00787-018-1211-3
