AuDHD u dziewczynek może być trudniejsze do zauważenia, ponieważ współwystępowanie autyzmu i ADHD nie zawsze wygląda stereotypowo. Dziewczynka może mieć dobre oceny, przestrzegać zasad, być spokojna i dobrze funkcjonować w klasie, a jednocześnie intensywnie maskować trudności, doświadczać przeciążenia, perfekcjonizmu, problemów z uwagą i silnego kosztu społecznego. W artykule poznasz 5 sygnałów, które warto obserwować szczególnie wtedy, gdy zachowanie dziewczynki w szkole i w domu bardzo się różni.
Cicha, zdolna, obowiązkowa i „bezproblemowa” – czy taka dziewczynka może mieć AuDHD? Tak. I właśnie dlatego u dziewczynek współwystępowanie autyzmu i ADHD może pozostawać niezauważone znacznie dłużej, niż sugerowałoby ich rzeczywiste obciążenie.
Stereotypowy obraz ADHD kojarzy się z głośnym, ruchliwym i impulsywnym dzieckiem. Autyzm nadal bywa natomiast utożsamiany głównie z wycofaniem społecznym, powtarzalnymi zachowaniami czy bardzo widoczną potrzebą rutyny. Tymczasem u dziewczynek objawy mogą mieć bardziej subtelny charakter.
Dziewczynka może obserwować rówieśniczki, kopiować ich sposób zachowania, bardzo pilnować zasad i przez wiele godzin kontrolować własne reakcje. Dopiero po powrocie do domu pojawiają się płacz, krzyk, skrajne zmęczenie albo potrzeba całkowitego odcięcia się od bodźców.
Jak podkreśla psycholog Joanna Węglarz: „Dobre oceny, pozornie dobre funkcjonowanie, to niekoniecznie oznacza, że ktoś naprawdę sobie radzi”.
Dlaczego AuDHD u dziewczynek łatwiej przeoczyć?
AuDHD to określenie używane wobec osób, u których współwystępują autyzm i ADHD. Nie jest osobną jednostką diagnostyczną, ale opisuje profil, w którym nakładają się trudności i potrzeby charakterystyczne dla obu obszarów neurorozwojowych.
U dziewczynek objawy nie zawsze są spektakularne. Zamiast wybuchów i jawnego sprzeciwu częściej może pojawiać się napięcie, wycofanie, tłumienie impulsów, nadmierna kontrola, perfekcjonizm albo bardzo intensywne dopasowywanie się do otoczenia.
Dziewczynka może również dobrze obserwować innych i odtwarzać ich zachowania. To nie oznacza automatycznie, że rozumie wszystkie reguły społeczne intuicyjnie. Czasem funkcjonuje w dużej mierze dzięki obserwacji, analizie i naśladowaniu.
W praktyce oznacza to, że szkoła może długo nie widzieć problemu, ponieważ dziecko nie zakłóca lekcji. Koszt funkcjonowania staje się widoczny dopiero w domu albo w sytuacji, w której znana struktura nagle się zmienia.
1. „Zdolna i grzeczna” – ale wszystko kosztuje ją znacznie więcej
Pierwszy sygnał jest szczególnie łatwy do przeoczenia, ponieważ z zewnątrz wszystko wygląda dobrze.
Dziewczynka ma wysokie oceny, wykonuje polecenia, pamięta o obowiązkach i nie sprawia problemów wychowawczych.
Warto jednak sprawdzić, ile energii kosztuje ją takie funkcjonowanie.
Może:
- poświęcać bardzo dużo czasu na zadania domowe,
- wielokrotnie poprawiać tę samą pracę,
- bardzo silnie przeżywać niewielką pomyłkę,
- mieć trudność z rozpoczęciem zadania bez obecności dorosłego,
- działać dobrze tylko wtedy, gdy struktura jest dokładnie taka, jakiej się spodziewa,
- po okresie intensywnej mobilizacji całkowicie tracić energię.
Wysokie wyniki nie wykluczają trudności z uwagą, pamięcią roboczą czy funkcjami wykonawczymi. Dziewczynka może osiągać świetne rezultaty właśnie dlatego, że wkłada w nie nieproporcjonalnie dużo wysiłku.
Dlatego warto pytać nie tylko:
„Czy wykonała zadanie?”
ale także:
„Jakim kosztem je wykonała?”
2. Dobrze dogaduje się z innymi, ale ciągle się dopasowuje
Drugi sygnał może wyglądać jak świetne kompetencje społeczne.
Dziewczynka ma koleżanki, potrafi wejść w grupę i zachowuje się „tak jak inne dzieci”.
Kiedy jednak przyjrzymy się bliżej, okazuje się, że jej zachowanie mocno zależy od tego, z kim aktualnie przebywa.
Może przejmować:
- sposób mówienia,
- zainteresowania,
- styl ubierania,
- gesty,
- opinie,
- reakcje emocjonalne,
- sposób żartowania.
Czasami jedna koleżanka staje się dominującym wzorcem i dziewczynka bardzo intensywnie się do niej dostosowuje.
Takie zachowanie może być formą maskowania, czyli ukrywania własnych trudności i próbą funkcjonowania w taki sposób, aby nie wyróżniać się z grupy.
Problem polega na tym, że ciągłe analizowanie:
„Jak mam teraz wyglądać?”
„Co mam powiedzieć?”
„Jak powinnam zareagować?”
jest bardzo kosztowne.
Dziewczynka może wyglądać na dobrze funkcjonującą społecznie, ale w rzeczywistości stale kontrolować swoje zachowanie i coraz mniej wiedzieć, co sama lubi, czego chce i jaka jest, kiedy nie musi się dopasowywać.
3. Perfekcjonizm, który wygląda jak zaleta
Perfekcjonizm bywa nagradzany.
Dziewczynka jest dokładna, ambitna, zawsze przygotowana i chce wszystko zrobić najlepiej.
Problem zaczyna się wtedy, gdy błąd staje się czymś nie do zniesienia.
Dziewczynka może:
- wyrywać kartkę po jednej pomyłce,
- wielokrotnie zaczynać pracę od początku,
- bardzo długo przygotowywać się do zadania,
- nie podejmować aktywności, jeśli nie ma pewności sukcesu,
- silnie przeżywać uwagi nauczyciela,
- traktować ocenę niższą od oczekiwanej jak porażkę.
Za takim perfekcjonizmem często kryje się potrzeba kontroli.
Jeżeli wszystko zrobię idealnie, zmniejszam ryzyko pomyłki, krytyki, zmiany planu i nieprzewidywalności.
Dlatego perfekcjonizm nie zawsze jest zasobem. Czasem jest strategią radzenia sobie z napięciem.
4. „Bardzo wrażliwa” – emocjonalnie i sensorycznie
Kolejny sygnał to dziewczynka opisywana jako bardzo wrażliwa, delikatna albo łatwo przeciążająca się.
Sama wrażliwość nie oznacza AuDHD. Warto jednak sprawdzić, czy oprócz silnych reakcji emocjonalnych pojawia się również wyraźna wrażliwość sensoryczna.
Trudne mogą być:
- hałas,
- zatłoczone korytarze,
- apel,
- stołówka,
- intensywne zapachy,
- określone tkaniny,
- dotyk,
- duża liczba osób,
- gwałtowne zmiany planu.
Po całym dniu dziewczynka może wracać do domu i potrzebować długiej regeneracji.
Zamyka się w pokoju, zasłania rolety, leży pod kołdrą, rysuje albo przez kilka godzin zajmuje się jedną ulubioną aktywnością.
Dorosły może pomyśleć: „Nic nie robi”.
Tymczasem dziecko może właśnie próbować obniżyć pobudzenie i zregenerować układ nerwowy.
5. W szkole spokojna, po powrocie do domu – emocjonalny rozpad
To jeden z najważniejszych sygnałów.
W szkole nauczyciel mówi:
„Nie widzę żadnego problemu”.
„Jest spokojna”.
„Ma świetne oceny”.
„Nigdy nie przeszkadza”.
Rodzice widzą zupełnie coś innego. Po powrocie do domu pojawiają się:
- płacz,
- krzyk,
- drażliwość,
- wybuchy,
- zamknięcie w pokoju,
- odmowa wykonywania prostych czynności,
- ogromne zmęczenie,
- potrzeba samotności.
Tak duża różnica między szkołą a domem nie musi oznaczać, że rodzice „stawiają za mało granic”.
Dziewczynka może przez cały dzień bardzo intensywnie kontrolować:
- ruch,
- sposób mówienia,
- mimikę,
- reakcje emocjonalne,
- sposób uczestniczenia w rozmowie,
- reakcję na hałas i bodźce.
Po powrocie do bezpiecznego miejsca zasoby potrzebne do dalszego kontrolowania zachowania mogą być już wyczerpane. Dlatego w przypadku podejrzenia AuDHD u dziewczynki bardzo ważne jest zestawienie informacji z różnych środowisk.
AuDHD u dziewczynek – co może widzieć szkoła, a co rodzic?
| Co widzi szkoła? | Co może dziać się w domu? | Co warto sprawdzić? |
|---|---|---|
| Cicha, spokojna uczennica | Płacz, drażliwość lub silne wybuchy po szkole | Koszt kontrolowania i maskowania zachowania |
| Bardzo dobre oceny | Wielogodzinne odrabianie lekcji i kryzysy po błędach | Perfekcjonizm, uwagę i funkcje wykonawcze |
| Ma koleżanki i dobrze odnajduje się w grupie | Długie analizowanie relacji i zmienianie siebie pod wpływem koleżanek | Maskowanie i nadmierne dopasowywanie się |
| Nie przeszkadza podczas lekcji | Skrajne zmęczenie i potrzeba odcięcia od bodźców | Przeciążenie sensoryczne i społeczne |
| Zawsze wykonuje polecenia | Trudność z prostymi obowiązkami po powrocie do domu | Wyczerpanie zasobów po całym dniu |
Co mówią badania o AuDHD?
W badaniu opublikowanym w 2026 roku w Journal of Autism and Developmental Disorders przebadano 124 dzieci w wieku 6–12 lat. Wśród nich było 52 dzieci autystycznych bez ADHD, 33 dzieci autystycznych ze współwystępującym ADHD oraz 39 dzieci rozwijających się typowo. To oznacza, że jedna z badanych grup odpowiadała profilowi określanemu dziś jako AuDHD.
Dzieci ze współwystępującym autyzmem i ADHD miały większe trudności w zakresie codziennej elastyczności niż dzieci wyłącznie autystyczne. W zadaniach badających elastyczność poznawczą częściej pojawiały się również problemy wtedy, gdy trzeba było działać pod presją czasu albo samodzielnie odkrywać zmieniającą się regułę. Trudności z elastycznością obserwowane przez opiekunów były dodatkowo silnie związane z funkcjonowaniem społecznym.
To badanie nie dotyczyło wyłącznie dziewczynek, dlatego nie można na jego podstawie wyciągać wniosków o różnicach płciowych. Jest natomiast dobrym, bezpośrednim źródłem pokazującym, że współwystępowanie autyzmu i ADHD może tworzyć odmienny profil codziennej i poznawczej elastyczności.
Źródło: Journal F., Godel M., Kojovic N. i wsp. (2026), „A Multimodal Investigation of Flexibility and Socialization in Autistic Children With and Without ADHD”, Journal of Autism and Developmental Disorders. DOI: 10.1007/s10803-026-07404-2.
Co może zrobić nauczyciel?
Nie chodzi o kierowanie na diagnozę każdej spokojnej, perfekcjonistycznej czy wrażliwej dziewczynki. Warto jednak zwracać uwagę na powtarzający się wzorzec.
Pomocne może być:
- Obserwowanie nie tylko efektu, ale również czasu i wysiłku potrzebnego do wykonania zadania.
- Sprawdzanie reakcji na zmianę planu, pomyłkę i brak jasnej instrukcji.
- Obserwowanie dziewczynki podczas przerw i pracy grupowej, a nie tylko lekcji.
- Rozmowa z rodzicami o tym, jak wygląda funkcjonowanie po powrocie do domu.
- Sprawdzenie, czy dziewczynka potrafi sama poprosić o pomoc.
- Zwracanie uwagi na nadmierne dopasowywanie się do konkretnej koleżanki.
- Uwzględnienie hałasu, tłumu i innych obciążeń sensorycznych.
Szczególnie ważna jest sytuacja, w której informacje rodzica i nauczyciela pozornie sobie przeczą.
Zamiast pytać:
„Kto widzi dziecko prawidłowo?”
warto zapytać:
„Dlaczego ta sama dziewczynka funkcjonuje tak różnie w dwóch środowiskach?”
Czy te 5 sygnałów oznacza AuDHD?
Nie. Perfekcjonizm, wrażliwość sensoryczna, maskowanie czy wybuchy po powrocie ze szkoły nie są same w sobie diagnozą. Podobne zachowania mogą wynikać z różnych przyczyn, dlatego trzeba patrzeć na cały rozwój dziecka, jego codzienne funkcjonowanie oraz to, czy trudności utrzymują się w czasie.
Warto rozważyć konsultację, jeśli kilka sygnałów występuje jednocześnie i widać, że dziewczynka ponosi duży koszt funkcjonowania.
Szczególną uwagę powinny zwrócić:
- problemy z uwagą i organizacją,
- silne maskowanie,
- nadmierny perfekcjonizm,
- wyraźne przeciążenie sensoryczne,
- trudności z elastycznością,
- duża różnica między zachowaniem w szkole i w domu,
- wyczerpanie po kontaktach społecznych.
Diagnoza nie powinna służyć znalezieniu kolejnego sposobu na to, żeby dziewczynka jeszcze lepiej się dopasowywała. Jej celem powinno być lepsze zrozumienie własnego sposobu funkcjonowania oraz dobranie wsparcia, które zmniejsza codzienny koszt.
Jak wspierać dziewczynkę z AuDHD bez wzmacniania maskowania?
Najważniejszym celem nie jest nauczenie dziecka jeszcze skuteczniejszego ukrywania swoich potrzeb.
Warto pomagać dziewczynce:
- zauważać przeciążenie,
- rozpoznawać własne potrzeby,
- prosić o przerwę,
- komunikować granice,
- rozwijać własne zainteresowania,
- rozpoznawać, kiedy dopasowuje się kosztem siebie,
- korzystać ze strategii wspierających uwagę i organizację,
- akceptować popełnianie błędów.
Szkoła również może zmniejszać koszt funkcjonowania. Czasem wystarczy możliwość krótkiej przerwy, bardziej przewidywalna instrukcja, spokojniejsze miejsce do pracy albo zgoda na odpowiedź w mniej obciążającej formie.
Nie każda adaptacja jest „ułatwianiem”. Czasami jest po prostu stworzeniem warunków, w których dziecko może wykorzystać swoje rzeczywiste możliwości.
Jak pogłębić temat AuDHD?
Jeśli pracujesz z dziećmi i nastolatkami, u których współwystępują autyzm i ADHD, warto przyjrzeć się bliżej temu, jak oba profile wpływają na uwagę, elastyczność, regulację oraz funkcjonowanie społeczne.
Specjaliści mogą pogłębić tę wiedzę dzięki kursowi online: Autyzm + ADHD, czyli AuDHD.
Warto przeczytać również artykuł AuDHD u dzieci – objawy, potrzeba kontroli, upór i trudność ze zmianami, który szerzej wyjaśnia rolę przewidywalności i elastyczności w codziennym funkcjonowaniu dziecka.
O autorce
Joanna Węglarz – psycholożka z 22-letnim doświadczeniem, specjalistka psychologii klinicznej i założycielka Studio Psychologicznego. Specjalizuje się w pracy z dziećmi z trudnościami społecznymi, emocjonalnymi i neurorozwojowymi, w tym z ADHD, autyzmem i AuDHD. Jest autorką książek dotyczących pracy z dziećmi oraz szkoli psychologów, pedagogów, nauczycieli i terapeutów.
FAQ – AuDHD u dziewczynek
Czy dziewczynka z AuDHD może mieć bardzo dobre oceny?
Tak. Dobre wyniki szkolne nie wykluczają autyzmu, ADHD ani ich współwystępowania. Ważne jest sprawdzenie, ile energii i czasu wymaga osiągnięcie tych wyników. Jeśli dziewczynka po szkole jest skrajnie wyczerpana albo bardzo silnie reaguje na najmniejszą pomyłkę, warto spojrzeć szerzej na jej funkcjonowanie.
Dlaczego dziewczynka zachowuje się inaczej w szkole niż w domu?
Jednym z możliwych mechanizmów jest intensywne kontrolowanie i dopasowywanie zachowania w szkole. W domu, gdzie dziewczynka czuje się bezpieczniej, zasoby mogą być już wyczerpane. Dlatego tak ważne jest zestawianie informacji z obu środowisk zamiast uznawania jednej z obserwacji za bardziej prawdziwą.
Czy kopiowanie koleżanek oznacza autyzm?
Nie. Naśladowanie innych jest naturalnym elementem rozwoju społecznego. Uwagę może zwrócić dopiero bardzo intensywne dopasowywanie własnego sposobu mówienia, zachowania, zainteresowań czy wyglądu do jednej osoby oraz trudność z odpowiedzią na pytanie, co sama dziewczynka naprawdę lubi.
Kiedy warto rozważyć konsultację diagnostyczną?
Wtedy, gdy kilka trudności występuje jednocześnie, utrzymuje się przez dłuższy czas i powoduje wyraźny koszt emocjonalny, społeczny lub poznawczy. Szczególnie istotna może być duża różnica między funkcjonowaniem w szkole i w domu, przeciążenie, perfekcjonizm, trudności z uwagą, elastycznością oraz intensywne maskowanie.
Podsumowanie
Rozpoczęliśmy ten artykuł od postawienia kilku ważnych pytań: dlaczego AuDHD u dziewczynek może pozostać niezauważone mimo dobrych ocen, jak rozpoznać koszt maskowania i co może oznaczać bardzo duża różnica między zachowaniem w szkole i w domu.
Odpowiedzi pokazują, że pozornie dobre funkcjonowanie nie zawsze oznacza brak trudności. Wsparcie wymaga uważnej obserwacji, uwzględniania różnych środowisk i patrzenia nie tylko na efekt zachowania, ale również na koszt, jaki dziecko ponosi.
Najważniejsze rzeczy, o których warto pamiętać:
- Dobre oceny i spokojne zachowanie nie wykluczają AuDHD.
- Zwracaj uwagę na koszt funkcjonowania, nie tylko na wynik.
- Maskowanie może sprawić, że trudności pozostają niewidoczne przez wiele lat.
- Silny perfekcjonizm może być sposobem radzenia sobie z niepewnością.
- Bardzo duża różnica między szkołą a domem jest ważną informacją.
- Żaden pojedynczy sygnał nie stanowi diagnozy – znaczenie ma cały profil funkcjonowania dziewczynki.
