Autyzm u dzieci wpływa na sposób, w jaki rozwija się zabawa, relacje społeczne i komunikacja. Objawy autyzmu często obejmują trudności w spontanicznym wchodzeniu w interakcje oraz ograniczoną zabawę symboliczną. Ten artykuł pokazuje, jak wspierać dzieci autystyczne w budowaniu bezpiecznej wspólnej zabawy poprzez przewidywalność, relację i stopniowe wchodzenie w ich świat.
Dlaczego autystyczne dziecko nie chce dołączać do zabawy dzieci?
Czy brak wspólnej aktywności to jeden z Objawów autyzmu?
Jak pracować, gdy dziecko ma autyzm i woli powtarzalne schematy niż relacje?
Wielu rodziców i specjalistów obserwuje, że Dzieci autystyczne potrafią godzinami układać te same klocki, budować identyczne tory czy porządkować przedmioty według własnych zasad, ale unikają wspólnej zabawy. To budzi pytania o diagnozę autyzmu, o funkcjonowanie dzieci autystycznych oraz o to, jak rozwijać zabawę symboliczną.
Trudności w zabawie są wpisane w spektrum zaburzeń autystycznych i wynikają ze specyfiki przetwarzania informacji. W tym artykule poznasz trzy konkretne strategie pracy: zabawę równoległą, wchodzenie w świat dziecka oraz budowanie przewidywalnych ram. To podejście nie polega na zmuszaniu do kontaktu, ale na tworzeniu bezpiecznej relacji.
Dlaczego wspólna zabawa jest trudna w spektrum autyzmu?
Objawy autyzmu a zabawa dzieci
Objawy autyzmu dotyczą przede wszystkim:
- komunikacji,
- interakcji społecznych,
- elastyczności zachowania.
W praktyce oznacza to, że autystyczne dziecko może:
- preferować powtarzalne schematy,
- mieć trudność w odczytywaniu emocji,
- unikać spontanicznych zmian,
- nie rozumieć zasad naprzemienności.
Dla wielu dzieci w spektrum autyzmu zabawa nie jest aktywnością społeczną, lecz zadaniem do wykonania. Liczy się domknięcie schematu, dokończenie budowli, ustawienie elementów w idealnym porządku.
Warto pamiętać, że to nie brak chęci, lecz specyfika funkcjonowania dzieci autystycznych.
Zabawa symboliczna i Zabawa w udawanie
Jednym z obszarów trudności bywa zabawa symboliczna. Zabawa w udawanie, taka jak zabawa w sklep czy zabawa w dom, wymaga:
- rozumienia ról społecznych,
- wspólnego tworzenia scenariusza,
- elastyczności poznawczej,
- dzielenia uwagi.
Brak spontanicznej zabawy symbolicznej może być wczesnym objawem autyzmu. Dlatego w diagnostyce tak ważna jest obserwacja, jak wygląda zabawie dzieci oraz czy pojawia się zabawa w udawanie.
Jeśli mamy wątpliwości – warto sprawdzić objawy autyzmu u specjalisty. Diagnostyka autyzmu zawsze opiera się na całościowym obrazie funkcjonowania.
Zabawa równoległa – pierwszy krok do relacji
Zabawa równoległa to sytuacja, w której dorosły bawi się obok dziecka, nie ingerując w jego schemat. To naturalny etap rozwoju każdego dziecka, ale w spektrum zaburzeń autystycznych może trwać dłużej.
Dlaczego to działa?
Dzieci autystyczne potrzebują:
- przewidywalności,
- nienaruszania przestrzeni,
- braku presji społecznej.
Kiedy siadasz obok i:
- układasz swoje klocki,
- rysujesz podobne pojazdy,
- budujesz tor obok jego toru,
dziecko widzi Twoją obecność jako bezpieczną. To fundament relacji.

Praktyczne przykłady
Jeśli dziecko:
- układa klocki w rzędzie – Ty również układaj swoje,
- tworzy konstrukcje – zbuduj podobne obok,
- interesuje się liczbami – zapisuj liczby w pobliżu,
- wykonuje ruchy powtarzalne – możesz dołączyć i przekształcić je w prostą aktywność ruchową.
Nie przejmuj kontroli. Nie zmieniaj zasad. Najpierw pokaż dziecku zabawę jako wspólną przestrzeń, a nie jako zadanie terapeutyczne.
Wchodzenie w świat dziecka – drugi etap
Moment, w którym dziecko zaczyna zerkać w stronę dorosłego, komentować jego działania lub spontanicznie dołączać do aktywności, jest sygnałem gotowości do pogłębienia relacji. Oznacza to, że obecność przestała być neutralna, a stała się bezpieczna. Właśnie wtedy pojawia się przestrzeń na kolejny krok.
Na tym etapie nie chodzi już wyłącznie o bycie obok. Kluczowe staje się wejście w świat dziecka — jednak bez naruszania jego struktury.
Zrozumienie schematu jako podstawa współpracy
Autystyczne dziecko często buduje zabawę w oparciu o określoną, wewnętrzną zasadę. Może to być kolejność ustawiania figurek, sposób budowania toru, konkretny rytm powtarzalnych działań. Dla obserwatora zasada ta bywa niewidoczna, jednak dla dziecka stanowi fundament poczucia kontroli.
Zanim pojawi się jakakolwiek próba modyfikacji zabawy, konieczne jest zrozumienie jej logiki.
Jeśli dziecko ustawia figurki w kolejce, dołączenie jednej postaci bez zmiany porządku jest sygnałem szacunku dla stworzonej struktury. Jeśli buduje tor, delikatne włączenie własnego elementu w miejsce zaakceptowane przez dziecko wzmacnia poczucie współpracy. Kluczowe jest pokazanie, że zasady stworzone przez dziecko są zauważone i respektowane. W spektrum autyzmu poczucie, że ktoś nie burzy struktury, często stanowi pierwszy realny krok do wspólnego działania.
Ulubione tematy jako droga do relacji
Wiele dzieci w spektrum autyzmu wykazuje intensywne, wąskie zainteresowania. Pojazdy, liczby, dinozaury, konkretne postacie, mapy czy schematy techniczne stają się centralnym obszarem aktywności. Z perspektywy rozwojowej nie jest to przeszkoda, lecz potencjalny most do relacji. To właśnie przez te tematy najłatwiej rozszerzać pole wspólnej uwagi.
Jeśli dziecko koncentruje się na pojazdach, narracja może zostać wprowadzona wokół ich ruchu lub funkcji.
Jeśli porządkuje elementy według liczby, naprzemienne liczenie staje się początkiem dialogu. Jeśli ustawia figurki w rzędzie, subtelne dodanie wątku fabularnego może stać się pierwszym krokiem w stronę zabawy symbolicznej.
Nie chodzi o natychmiastowe przejście do rozbudowanej zabawy w udawanie. Często wystarczy minimalna modyfikacja – jedno zdanie, jedna rola, jedno pytanie osadzone w znanym schemacie. To właśnie te niewielkie rozszerzenia pozwalają rozwijać kompetencje społeczne bez wywoływania przeciążenia.
W pracy z dziećmi w spektrum zaburzeń autystycznych fundamentalna zmiana polega na odwróceniu perspektywy: zamiast wyciągać dziecko do świata dorosłych, najpierw buduje się relację w jego przestrzeni.
Przewidywalne ramy – bezpieczeństwo i struktura
W pracy z dziećmi w spektrum autyzmu bardzo często pojawia się pytanie o to, co najbardziej wspiera ich wchodzenie w relację i wspólną aktywność. Jednym z kluczowych czynników okazuje się przewidywalność.
Dzieci autystyczne funkcjonują znacznie lepiej wtedy, gdy znają początek, przebieg i zakończenie danej aktywności. Zabawa, która z perspektywy dorosłego wydaje się swobodna i naturalna, dla dziecka w spektrum może być sytuacją pełną niejasności: nie wiadomo, jak długo potrwa, jakie będą kolejne kroki ani kiedy nastąpi koniec.
Brak wyraźnych ram zwiększa napięcie. Układ nerwowy dziecka pozostaje w stanie czuwania, co może prowadzić do wycofania, sztywności zachowania, a czasem do reakcji obronnych. Agresję dziecka w takich sytuacjach należy rozumieć nie jako celowe działanie przeciwko drugiej osobie, lecz jako sygnał przeciążenia i utraty poczucia kontroli.
Wprowadzenie jasnej struktury znacząco zmniejsza ten poziom niepewności. Konkretna liczba elementów do ułożenia, określony czas trwania aktywności, wyraźny sygnał zakończenia – to drobne, ale niezwykle regulujące elementy. Dzięki nim wspólna zabawa przestaje być chaotycznym doświadczeniem, a staje się przewidywalnym zadaniem osadzonym w bezpiecznych ramach.
Jak wprowadzić przewidywalność?
Struktura w zabawie nie oznacza sztywności, lecz przewidywalność. Krótka, jasno sformułowana zasada z określonym początkiem i końcem sprawia, że aktywność przestaje być nieprzewidywalnym doświadczeniem społecznym, a staje się zadaniem o określonych granicach. W przypadku dzieci autystycznych właśnie ta przewidywalność reguluje poziom napięcia, wspiera funkcjonowanie dzieci autystycznych i zwiększa gotowość do współpracy.
Dopiero w bezpiecznych ramach możliwa jest większa spontaniczność i rozwój zabawy symbolicznej.
| Sytuacja | Jasna zasada (konkretne ramy) | Co to daje dziecku? |
|---|---|---|
| Układanie toru | Budujemy dokładnie 10 elementów. Po dołożeniu dziesiątego elementu kończymy i odkładamy klocki. | Dziecko zna liczbę kroków i moment zakończenia. Zmniejsza to napięcie związane z niepewnością. |
| Turlanie piłki | Turlamy piłkę naprzemiennie przez 3 minuty (można użyć minutnika). Gdy zadzwoni sygnał – koniec zabawy. | Jasny czas trwania i przewidywalny rytm naprzemienności zwiększają poczucie kontroli. |
| Zabawa w sklep | Każda osoba kupuje po 2 rzeczy. Po zakończeniu zakupów mówimy „Sklep zamknięty” i sprzątamy. | Wyraźny początek i zakończenie scenki porządkują zabawę symboliczną i ograniczają chaos. |
| Zabawa w dom | Odgrywana jest jedna, krótka scenka (np. powitanie po powrocie z pracy). Po zakończeniu scenki zabawa się kończy. | Ograniczenie liczby wątków zmniejsza przeciążenie poznawcze i ułatwia utrzymanie uwagi. |
Jak rozwijać wspólną zabawę krok po kroku?
- Zacznij od zabawy równoległej.
- Wejdź w świat dziecka.
- Dodaj drobny element narracji.
- Ustal przewidywalne ramy.
- Stopniowo rozwijaj zabawę symboliczną.
To podejście można łączyć z różnymi metodami, w tym z terapia behawioralna, ale fundamentem pozostaje relacja.
Jeśli chcesz pogłębić temat pracy nad relacją i zabawą w spektrum autyzmu, zobacz nasz kurs: “Gry i Zabawy Rozwijające Umiejętności Społeczne”
Więcej informacji znajdziesz w tym artykule oraz na YouTube na kanale Fabryka Relacji.
FAQ – najczęstsze pytania
Czy brak wspólnej zabawy to jeden z Objawów autyzmu?
Tak, Objawy autyzmu często obejmują ograniczoną inicjatywę społeczną i trudności w zabawie dzieci. Sam brak wspólnej aktywności nie oznacza automatycznie diagnozy, ale warto obserwować cały obraz funkcjonowania.
Jak rozwijać Zabawa w udawanie u dziecka w spektrum autyzmu?
Najpierw należy wejść w świat dziecka i wykorzystać jego zainteresowania. Dopiero później wprowadzać Zabawa w sklep czy Zabawa w dom. Presja zwykle zwiększa opór.
Kiedy zgłosić się na Diagnostyka autyzmu?
Jeśli Objawy autyzmu utrzymują się w czasie i obejmują komunikację, relacje oraz zabawę symboliczną, warto rozpocząć proces diagnozy autyzmu. Wczesne wsparcie znacząco poprawia funkcjonowanie dzieci autystycznych.
Czy wszystkie Dzieci autystyczne unikają relacji?
Nie. Spektrum zaburzeń autystycznych jest bardzo zróżnicowane. Dzieci autystyczne mogą chcieć kontaktu, ale nie wiedzieć, jak go nawiązać. Dlatego kluczowe jest bezpieczne, przewidywalne wprowadzanie wspólnej aktywności.
Podsumowanie
Rozpoczęliśmy ten artykuł od pytań o to, dlaczego dziecko nie chce dołączać do zabawy, czy brak wspólnej aktywności to Objawy autyzmu oraz jak pracować, gdy dziecko ma autyzm i unika interakcji. Odpowiedzi pokazują, że trudności w zabawie wynikają ze specyfiki przetwarzania informacji w spektrum autyzmu — to zagadnienie wymaga wiedzy, cierpliwości, przewidywalnej struktury oraz świadomego budowania relacji.
Najważniejsze rzeczy, o których warto pamiętać:
- Zacznij od zabawy równoległej – bez presji.
- Szanuj schematy i zainteresowania dziecka.
- Stopniowo rozwijaj zabawę symboliczną.
- Ustal jasny początek i koniec aktywności.
- W razie wątpliwości sprawdź objawy autyzmu u specjalisty.
Wspólna zabawa nie zaczyna się od instrukcji. Zaczyna się od bezpieczeństwa.



