Czy masz wrażenie, że im bardziej prosisz dziecko „bądź cicho i skup się”, tym trudności rosną – a skupienie uwagi oddala się jeszcze bardziej? Czy widzisz, że „idealne warunki” (cisza, bezruch, sztywne zasady) wcale nie poprawiają pracy, tylko zwiększają napięcie, wiercenie i rozproszenie? A może zastanawiasz się, jak mądrze wspierać dziecko, gdy zaburzenia sensoryczne i szybkie pobudzanie sprawiają, że szkolna ławka jest dla niego trudniejsza niż boisko?
W tym artykule dostaniesz zestaw sprawdzonych technik, które wynikają z tego, jak działa układ nerwowy dzieci neuroatypowych. Pokażemy, jak koncentracja uwagi i utrzymanie koncentracji wyglądają u dzieci z ADHD oraz w spektrum autyzm, dlaczego klasyczne „wyciszanie przez ciszę” często nie działa i co w zamian robi realną różnicę: ruch regulujący, konkretne polecenia, struktura pamięci roboczej, selektywność bodźców i trening przełączania uwagi. To narzędzia zarówno dla specjalistów, jak i rodziców dzieci, którym chcesz dać skuteczne wsparcie dzieci – bez walki i bez obwiniania.
Jak działa uwaga u dzieci neuroatypowych i dlaczego cisza nie zawsze pomaga?
Uwaga u dzieci z ADHD i w spektrum to nie „brak chęci”. To często inny rytm pobudzania i inne koszty filtrowania bodźców. Dzieci neuroatypowe szybciej się pobudzają, trudniej im odfiltrować to, co nieistotne, a ich mózg może reagować silniej na dźwięk, światło, ruch i emocje innych osób. W praktyce oznacza to, że próba „ustawienia idealnych warunków” bywa pułapką.
ADHD, ADD, deficyt uwagi i zaburzenia uwagi – co warto rozumieć prosto
W języku potocznym mówi się o „rozkojarzeniu”. W praktyce klinicznej częściej widzimy, że deficyt uwagi dotyczy regulacji: rozpoczęcia działania, utrzymania wysiłku, hamowania impulsywnej reakcji, przełączania się. W ADHD są też różne profile: część dzieci ma obraz bardziej ruchliwy (klasyczne skojarzenia), część – cichy, „odpływający” (częściej określany jako ADD).
To ważne, bo inaczej planujemy strategie wspierania dziecka. Dziecko „odpływające” może wymagać częstszego podtrzymania energii i struktury, a dziecko ruchliwe – bezpiecznych sposobów regulacji ciała.
Koncentracja uwagi wpływa na zachowanie dziecka (i odwrotnie)
Gdy dziecko jest przeciążone, rośnie pobudzenie, a wtedy spada jakość uwagi. To dlatego czasem zachowanie dziecka wygląda jak „niegrzeczność”, a faktycznie jest sposobem radzenia sobie z nadmiarem bodźców. Dziecko może:
- zwiększać ruch (bo ruch reguluje napięcie),
- szukać stymulacji (bo mózg potrzebuje „paliwa”),
- unikać (bo przeciążenie jest za duże).
W konsekwencji problemy dziecka w klasie rosną, a nauczyciel i rodzic mają poczucie, że „nic nie działa”.
Zaburzenia sensoryczne: kiedy bodźce są za głośne, za jasne, za „dużo”
U części dzieci (szczególnie w spektrum) zaburzenia sensoryczne są kluczowe. Dźwięk kredy, brzęk krzeseł, światło jarzeniówki, perfumy – to może zjadać zasoby poznawcze szybciej niż samo zadanie. Jeśli do tego dodamy wymaganie „siedź bez ruchu”, dziecko płaci podwójnie: za przeciążenie i za kontrolowanie naturalnych odruchów regulacyjnych.
Dlatego „cisza i bezruch” mogą paradoksalnie pogorszyć funkcjonowanie dziecka.
Objawy ADHD i autyzmu oraz wyzwania w szkole i w domu: na co patrzeć, żeby nie pomylić przyczyn?
Nie diagnozujemy „na oko”, ale warto rozumieć typowe wzorce. Objawy adhd często obejmują: trudność w utrzymaniu wysiłku, impulsywność, nadruchliwość, chaotyczne przełączanie uwagi, problemy z organizacją. W spektrum dochodzi m.in. większa potrzeba przewidywalności, trudności w elastyczności i w rozumieniu kontekstu społecznego.
„Dziecko ma objawy” – co to znaczy praktycznie?
Kiedy słyszysz od rodzica: „dziecko ma objawy”, nie chodzi tylko o listę cech, ale o to, jak te cechy wpływają na:
- codzienne funkcjonowanie dziecka,
- relacje,
- naukę i ukończenie zadania przez dziecko,
- emocje i odporność na stres.
Tu ważna jest też diagnoza adhd (jeśli problemy są stałe i nasilone), bo ona może otworzyć drogę do dostosowań w szkole i ułatwić dobranie terapii.
ADHD i autyzm a zaburzenia emocjonalne
Dzieci neuroatypowe często szybciej się frustrują. To nie musi oznaczać, że występują zaburzenia emocjonalne, ale regulacja emocji może być trudna. Jeśli dziecko wielokrotnie doświadcza porażek („znów nie zrobiłeś”), rośnie napięcie, a ono samo zaczyna unikać zadań. Wtedy warto łączyć pracę nad uwagą z pracą nad emocjami i poczuciem sprawstwa.
5 technik, które realnie wspierają koncentracja uwagi u dzieci z ADHD i autyzmem
Poniższe techniki są proste do wdrożenia. Ich wspólny mianownik: regulują ciało, porządkują zadanie, ograniczają bodźce i uczą elastyczności uwagi. To bardzo praktyczne narzędzia wspierające dziecko.
1) Ruch przed zadaniami: nauka w ruchu zamiast „siedź spokojnie”
Ruch nie musi oznaczać chaosu. U dzieci neuroatypowych najlepiej działa ruch, który jednocześnie reguluje i wymaga minimalnej kontroli.
Przykłady: ruch wspierający dziecko (2–3 minuty):
- 10 sekund skakania z liczeniem (ważne: zatrzymanie w konkretnym momencie),
- „góra–dół” 5 powtórzeń: dotknij kolan → dotknij głowy,
- bieg w miejscu w wyznaczonym polu (np. na poduszce lub w obrębie taśmy),
- przysiady + odkładanie przedmiotu do pudełka na wysokości (ruch + precyzja),
- krótkie dociążenie: przeniesienie czegoś „w sam raz” ciężkiego.
Dlaczego to działa przy ADHD mają potrzebę ruchu?
Ruch obniża napięcie, wyrównuje pobudzenie, daje mózgowi sygnał „jestem gotowy”. Co ważne: nie chodzi o „zmęczenie” dziecka – niektórych dzieci nie da się „zmęczyć” w klasycznym sensie. Chodzi o regulację układu nerwowego.
To również naturalny sposób na to, by trudności w siedzeniu nie kończyły się karą, tylko wsparciem.
2) Konkret zamiast „skup się”: język, który porządkuje działanie
Dziecko może chcieć współpracować, ale nie wiedzieć, co dokładnie ma zrobić. Polecenie „skup się” jest abstrakcyjne.
Zamiast tego użyj komunikatów konkretnych:
- „Wskaż pierwszy krok.”
- „Powiedz mi, od czego zaczynasz.”
- „Nazwij kolor, który masz znaleźć.”
- „Pokaż, gdzie jest instrukcja.”
- „Zrób etap 1, potem wróć.”
Taki styl wspiera koncentracja dziecka, bo zmniejsza stres poznawczy i odciąża pamięć roboczą. Jest szczególnie ważny w spektrum, gdzie rozumienie kontekstu bywa trudniejsze.
3) Struktura pamięci roboczej: zasada „maksymalnie trzy kroki”
Pamięć robocza można porównać do stolika, na którym trzymamy informacje potrzebne „tu i teraz”. U wielu dzieci neuroatypowych stolik jest przeciążany: bodźcami, dodatkowymi myślami, zainteresowaniami.
Zasada praktyczna: maksymalnie trzy kroki naraz.
Przykład: „Połóż książkę na stoliku. Weź ołówek. Usiądź.”
Jeśli to za dużo – zmniejszamy liczbę kroków. Jeśli zadanie jest dłuższe – dorosły podaje kolejne kroki dopiero, gdy wcześniejsze są wykonane.
Wariant wzmacniający: obrazki, symbole, prosta checklista na kartce.
To świetne metody nauki dla dzieci, które gubią się w długich instrukcjach.

4) Wyciszenie przez selektywność: przerwy sensoryczne, które uczą filtrowania
To ćwiczenie przydaje się szczególnie, gdy dziecko jest przebodźcowane. Uczy wybierania jednego bodźca spośród wielu – czyli trening selektywności uwagi.
Jak to zrobić:
- Dziecko zamyka oczy.
- W sali pojawiają się różne dźwięki (przedmioty codzienne, instrumenty, stały dźwięk z telefonu).
- Pytania: „Który dźwięk jest najdalej? Najbliżej? Najgłośniejszy? Który był pierwszy?”
To nie jest tylko relaks. To trening: rozpoznawania, izolowania i nazywania bodźców. Dla wielu dzieci to jedna z najprostszych przerw sensorycznych, które możesz wpleść w lekcję, terapię lub dom.
Jeśli dziecko ma duże trudności sensoryczne, warto rozważyć konsultację w kierunku terapia integracji sensorycznej (SI) – jako uzupełnienie, gdy codzienne strategie nie wystarczają.
5) Przerzutność uwagi: ćwiczenia przełączania między instrukcjami
Dzieci z ADHD przełączają się „za łatwo” (uwaga ucieka), a część dzieci w spektrum „za trudno” (uwaga się przykleja). Dlatego trening przełączania musi być dopasowany.
Przykłady gier:
- zabawa typu „Simon mówi” (reakcja tylko na określone hasło),
- gesty: jeden gest = jedna akcja, inny gest = inna akcja,
- sygnalizator (czerwone/żółte/zielone) – ale z własnymi zasadami, które zmieniasz.
Dostosowanie:
- przy ADHD: wydłuż rundy w jednej zasadzie + dodaj „nieistotne bodźce” do ignorowania,
- przy autyzm: częściej zmieniaj zasady, ćwicz szybsze przełączanie,
- jeśli chcesz utrudnić: użyj „tematu wciągającego” dziecko (zainteresowania), bo wtedy trudniej się odkleić.
To rozwija elastyczność, aktywizuje pamięć roboczą i wspiera utrzymanie koncentracji przy zmieniających się wymaganiach.
Jeśli chcesz wdrożyć te podejścia w pracy gabinetowej lub szkolnej krok po kroku, z gotowymi narzędziami, sprawdź nasz kurs dedykowany specjalistom pracującym z dziećmi z AuDHD – Autyzm + ADHD czyli AuDHD. Pojedyncza lub podwójna diagnoza.
Jak dobrać strategia radzenia sobie do potrzeb dziecka: mini-diagnoza funkcjonalna
Nie każda technika pasuje każdemu dziecku. Dlatego myślimy „funkcjonalnie”: co ma się zmienić i co teraz przeszkadza? To jest sedno dobrego planu: strategie wspierania dziecka dopasowane do zasobów.
Szybka checklista: co sprawdzić przed doborem techniki
- Czy dziecko jest przebodźcowane? (wtedy: selektywność + przerwy)
- Czy dziecko nie wie, od czego zacząć? (wtedy: konkret + trzy kroki)
- Czy dominuje napięcie w ciele? (wtedy: ruch regulujący)
- Czy problemem jest przełączanie? (wtedy: przerzutność)
- Czy tempo pracy dziecka jest nierówne? (wtedy: krótsze etapy + punkty kontrolne)
Tabela: dobór narzędzi do typowych trudności
| Trudność dziecka | Co często widzisz | Co zadziała na start | Dlaczego |
|---|---|---|---|
| „Nie zaczyna” | siedzi, odkłada, prokrastynuje | konkret + 1. krok + timer | obniża próg wejścia |
| „Odpływa” | patrzy w okno, gubi wątek | ruch + trzy kroki | reguluje pobudzenie i porządkuje zadanie |
| „Przebodźcowanie” | zatyka uszy, złość, płacz | selektywność + przerwy sensoryczne | uczy filtrowania bodźców |
| „Nie kończy” | zostawia w połowie | etapy + checklista | wspiera ukończenie zadania przez dziecko |
| „Nie przełącza się” | utknęło w jednym, opór | gry przerzutności | ćwiczy elastyczność |
To podejście pomaga zachować edukację włączającą w praktyce: nie „wszyscy tak samo”, tylko sprawiedliwie – według potrzeb.
Wsparcie dziecka w szkole i domu: współpraca szkoła – dom i rola specjalistów
Najlepsze efekty są wtedy, gdy dorośli nie „ciągną w swoją stronę”. współpraca szkoła – dom to nie dodatkowy obowiązek, tylko sposób na spójność.
Co mogą robić nauczyciele i terapeuci w ramach codziennych działań?
- plan lekcji i etapy na tablicy,
- stałe rytuały startu,
- krótkie interwencje ruchowe,
- przerwy sensoryczne w przewidywalnych momentach,
- materiały wizualne,
- elastyczne dostosowanie metod nauki (np. mniej, ale do końca).
W razie potrzeby uzupełnieniem mogą być zajęcia korekcyjno-kompensacyjne lub trening funkcji poznawczych.
Trening Umiejętności Społecznych (TUS), psychoedukacja i terapia
Uwaga to tylko fragment układanki. U części dzieci warto równolegle wzmacniać:
- kompetencje społeczne: trening Umiejętności Społecznych (TUS),
- rozumienie własnego profilu: psychoedukacja,
- strategie zachowania: terapia behawioralna,
- myśli, emocje, nawyki: terapia poznawczo-behawioralna (CBT) (szczególnie u starszych dzieci i nastolatków, gdy rośnie samokrytyka i lęk).
A jako pogłębienie wątku pracy z dzieckiem z ADHD i autyzmem sprawdź nasz wcześniejszy artykuł : AuDHD – wszystko, co musisz wiedzieć o połączeniu autyzmu i ADHD
Co jeszcze może pomagać (i gdzie uważać): fidgety, programy multimedialne, dieta
Wiele rodzin pyta o „dodatki”, które mają wspierać uwagę. Warto podejść do nich rozsądnie: jako wsparcie, nie jako główna terapia.
Fidgety: kiedy są narzędziem, a kiedy rozpraszaczem?
fidgety mogą pomagać, jeśli:
- są proste, ciche i znane dziecku,
- nie zajmują całej uwagi,
- mają jasne zasady użycia („w rękach pod ławką, nie pokazujemy innym”).
Programy multimedialne i treningi online
Programy multimedialne mogą być pomocne, jeśli są krótkie, dobrze dobrane do wieku i nie przeciążają bodźcami. Warto jednak pilnować, żeby były elementem planu, a nie ucieczką od trudniejszych zadań.
Dieta – temat, który wymaga ostrożności
Część rodziców widzi różnice po zmianach żywienia, ale dieta nie jest „uniwersalnym lekiem” na ADHD. Jeśli rozważasz modyfikacje, najlepiej robić je bez skrajności, z konsultacją specjalisty, szczególnie gdy dziecko jest wrażliwe sensorycznie i ma ograniczony repertuar jedzenia.
FAQ: najczęstsze pytania o wspieranie koncentracji u dzieci z ADHD i autyzm
Czy cisza i brak ruchu naprawdę mogą pogarszać skupienie uwagi?
Tak, u części dzieci neuroatypowych cisza i bezruch zwiększają napięcie. Gdy dziecko musi kontrolować naturalną potrzebę ruchu, rośnie zmęczenie i spada koncentracja uwagi. Wtedy lepiej działają krótkie, regulujące interwencje: nauka w ruchu, konkretne instrukcje i przewidywalna struktura.
Kiedy warto rozważyć diagnoza adhd?
Gdy trudności ADHD są stałe, widoczne w różnych środowiskach i wpływają na naukę, relacje oraz emocje, sensowna jest konsultacja. diagnoza adhd nie jest „łatką”, tylko drogą do lepszego zrozumienia potrzeb i doboru wsparcia. U wielu rodzin samo uporządkowanie sytuacji przynosi ulgę.
Czy terapia poznawczo-behawioralna (CBT) pomaga dzieciom z ADHD?
terapia poznawczo-behawioralna (CBT) bywa szczególnie pomocna u starszych dzieci i nastolatków, gdy dochodzi lęk, niska samoocena, trudności w planowaniu i nawykach. CBT uczy strategii działania i pracy z myślami, ale zwykle najlepiej działa jako element szerszego planu (szkoła, dom, regulacja sensoryczna).
Jak wspierać dziecko, żeby faktycznie kończyło zadania?
Najczęściej działa połączenie: podział na etapy, zasada „maksymalnie trzy kroki”, jasne punkty kontrolne i krótkie przerwy. To wzmacnia ukończenie zadania przez dziecko bez walki o „dyscyplinę”. Jeśli dziecko ma objawy przeciążenia, dodaj też przerwy sensoryczne.
Podsumowanie
Rozpoczęliśmy ten artykuł od postawienia kilku ważnych pytań: dlaczego „cisza i bezruch” czasem pogarszają skupienie, co robić, gdy klasyczne polecenie „skup się” nie działa oraz jak dobrać techniki, żeby wspierały dziecko zamiast je przeciążać — i szukaliśmy odpowiedzi, które pomogą zrozumieć temat w praktyczny i przystępny sposób. Odpowiedzi pokazują, że ADHD i autyzm wymagają podejścia opartego na regulacji układu nerwowego — to zagadnienie wymaga wiedzy o pobudzeniu i bodźcach, zrozumienia potrzeb dziecka oraz systematycznego wdrażania małych narzędzi, a także realnego dopasowania działań do indywidualnej sytuacji odbiorcy.
Najważniejsze rzeczy, o których warto pamiętać:
- Zanim poprosisz o skupienie, zadbaj o regulację: krótki ruch często poprawia pracę bardziej niż „cisza”.
- Zastąp ogólniki konkretami: „pierwszy krok” i „trzy kroki” to proste narzędzia na deficyt uwagi.
- Wplataj przerwy sensoryczne: selektywność uczy filtrowania bodźców i obniża napięcie.
- Ćwicz przerzutność uwagi: dopasuj tempo zmian zasad do profilu dziecka (ADHD vs spektrum).


